Trang chủ > Câu hỏi
Câu hỏi
Chỗ nào ở việt nam dễ bị động đất?
Giao thông | Thông tin 01/04/2010 Đăng bởi Search User
Câu trả lời
1 trong số 2
Vỏ đất cấu tạo gồm những địa mảng (India plate, Eurasia plate, North America plate…) nằm kề cận và di chuyển theo những phương hướng khác nhau với những vận tốc vài cm mổi năm. Khi di chuyển chúng có thể đâm xéo vào nhau, một mảng sẽ chìm vào bên dưới mảng kia, hoặc chúng có thể di chuyển chèn ép bên nhau. Ranh giới hay mặt tiếp xúc giữa hai địa mảng chính là nơi động đất xảy ra. Đai lửa Thái Bình Dương (Pacific Ring of Fire), nơi mảng vỏ biển Pacific chìm bên dưới các vỏ lục địa Nam Mỹ, Bắc Mỹ về phía bờ Đông; bên dưới vỏ lục địa Á châu về phía bờ Tây là nơi ghi nhận nhiều hoạt động địa chấn cũng như núi lửa hiện nay. Các kiểu mẫu động đất gây ra do hai mảng địa khối dịch chuyển kề nhau theo hai hướng trái nhau, có thể thấy như kiểu mẫu hệ thống San Andreas Fault System (California, USA) do mảng North Pacific trợt ngang với mảng Bắc Mỹ, hoặc chính trên lảnh thổ Việt Nam với các hệ thống toạc Ailao Shan-Red River faul (mảng Indochina và mảng South China) và Mea Ping- Wang Chao fault (nằm trong chính mảng Indochina) (hình 01).


Hình 1: Loma Prieta earthquake, do trượt ngang giữa địa mảng Pacific và North America dọc theo toạc San Andreas, cùng kiểu mẩu với cơ chế động đất tại Việt Nam

Các loại động đất có tâm cạn từ 60 km trở lại là loại gây ra thiệt hại, các loại nằm sâu bên dưới, phần vì cơ cấu vỏ đất nơi đây phần nào đã không còn cứng rắn dưới nhiệt độ cao trong lòng đất, phần vì phải mất một khoảng cách xa để truyền đến mặt đất, do đó không gây nhiều thiệt hại như nhóm xảy ra cạn hơn. Trên nguyên tắc, lý tính của các địa mảng tương đối không thay đổi, sự di chuyển tương đối của hai mảng kề cạnh nhau cũng sẽ cố định trong một thời gian địa chất do đó tiến trình tích trữ năng lượng nơi mặt tiếp xúc hai địa mảng, điểm tới hạn, sự toạc nứt thình lình và động đất, rồi tiếp theo là một chu kỳ mới lại tiếp tục như vậy phải có tính chất tuần hoàn. Do đó ngoài các phương pháp khác nhau để tìm cách dự đoán sự xuất hiện một động đất, ngành Cổ địa chấn (Paleoseismology), là một ngành quan trọng để nghiên cứu về địa chấn.

Theo đó, các nghiên cứu các mặt cắt địa chất được chọn cắt ngang theo các hệ thống đường toạc sẽ cung cấp các dữ kiện về số lần xảy ra cũng như cường độ của địa chấn nơi khảo sát. Các thông tin này sẽ giúp thiết lập một mô hình thống kê và xác suất về khả năng xảy ra của địa chấn tại một vùng chuyên biệt nào đó.

Dự báo một trận động đất xảy ra với mức độ chính xác cao chưa thể thực hiện được, tranh luận được đặt ra là nếu phải sơ tán một số lượng năm bảy triệu cư dân ra khỏi một thành phố để tránh một thiên tai còn đang không chắc chắn, thì mức độ phí tổn và những vấn đề liên hệ có thể hợp lý không? Tìm hiểu, học hỏi về địa chấn, hoạch định những kế hoạch dự phòng (preparedness plans) có lẽ là chiến thuật hợp lý nhất để có thể sống còn với động đất, nhất là trong hoàn cảnh một xứ sở như ta hiện nay.

Trên lãnh vực địa kiến tạo, khoảng 65 triệu năm trước khối Ấn Độ từ nam bán cầu di chuyển lên và đụng vào lục địa Âu Á (Eurasia), kết quả là hiện tượng tạo sơn Hymalayan, thành lập Hy Mã Lạp Sơn. Các lực tạo sơn mãnh liệt nơi đây phát triển mạnh mẽ về hai bên, về phía đông chúng xé toạc khối Indochina và đẩy các phần đứt toạc này ra theo hướng đông nam (Extrusuion Tectonic, Tappoinnier 1983). Có ít ra là 3 toạc nứt chính được ghi nhận theo thời gian khi Ấn Độ di chuyển dần lên hướng bắc sau khi đụng vào Âu Á. Toạc Mea Ping-Wang Chao nằm về phía nam, xuất hiện trước nhất và được cho là ngưng hoạt động vào khoảng 15 triệu năm trước khi Ấn Độ đã lướt ngang qua và tiếp tục di chuyển về hướng bắc. Toạc Ailao Shan - Red River bắt đầu vào 15 triệu năm và ngưng hoạt động vào khoảng 5 triệu năm khi Ấn Độ di chuyển sâu hơn. Hiện nay, toạc Altyn - Tag được coi như là kết quả hiện tại của chuyển động này, đang hoạt động và tạo vô số địa chấn trên lãnh thổ Trung Quốc (hình 2).


Hình 2: Các hệ thống toạc nguyên nhân gây
động đất

Trong những thời gian gần đây, sự xuất hiện động đất trên khối Indochina và đặc biệt trên Việt Nam trở nên thường xuyên hơn. Tại miền nam, động đất xuất hiện có tâm ghi nhận ngoài duyên hải phía nam, đặc biệt tại vịnh Thái Lan (1982) và tại vùng biển hồ - Campuchia (1980) (hình 3).


Hình 3: IRIS, các tâm động đất cường độ 4,0 - 5,0 ghi nhận từ năm 1900 - 2007

Các vị trí tâm chấn động này trùng khớp với vị trí của toạc Wang Chao, như vậy báo hiệu rằng hệ thống này sau một thời gian ngưng nghỉ hàng mươi triệu năm, nay đã tái hoạt động. Sự hoạt động này khó thể giải thích là do chuyển động Hymalayan mà chỉ có thể giải thích bằng một hoạt động kiến tạo mới trong vùng chưa được khám phá, hoặc đơn giản chỉ là những chuyển động tạm thời ảnh hưởng gián tiếp từ chuyển động kiến tạo mạnh mẻ vùng Sumatra hiện nay.

Trên miền bắc thì rõ ràng, động đất xảy ra nơi đây chính do sự chuyển động dịch chuyển của hệ thống toạc Ailao Shan - Red River cùng toạc phụ Điện Biên Phủ. Hệ thống toạc này dù được cho rằng ngưng hoạt động từ 5 triệu năm nay, nhưng thời gian địa chất cũng còn quá ngắn, tạo sơn Hymalaya vẫn còn có thể gây ảnh hưởng lên các hệ thống này. Các khảo cứu của Giáo Sư Allen, Đại Học Caltech, Passadena, Calif. (Red River and Associated Faults, Yunnan Province, China; 1984) trên vùng phía bắc của toạc Ailao Shan - Red River, lãnh thổ Vân Nam đã cho thấy rằng hệ thống toạc này vẩn còn đang hoạt động mạnh mẽ. Tác giả cảnh báo rằng vùng phía nam của hệ thống toạc này (Việt Nam) hiện không có nhiều hoạt động địa chấn có thể biểu thị là một vùng seismic gap. Trên phương diện địa chấn seismic gap là một phần trên một hệ thống toạc đang hoạt động, không thể hiện các hoạt động địa chấn, nối tiếp các phần khác của hệ thống đang có hoạt động địa chấn. Đây là phần của toạc, nơi đó lý tính của đất đá hai bên toạc có sức đề kháng cao với sự dịch chuyển, mà không dễ dàng tách rời và tạo ra địa chấn. Nhưng chính điều đó, dù đây là nơi năng lượng tập trung cao hơn hẳn các phần khác, để đến một ranh giới tới hạn nào đó chúng sẽ toạc ra với một năng lượng lớn và sẽ tạo thành một động đất có cường độ cực lớn. Tác giả cảnh báo rằng phần toạc Ailao Shan - Red River trong lãnh thổ Việt Nam có thể là một seismic gap, chúng đang "ngủ đông" để chờ một cơ hội thức dậy thật mạnh mẽ (hình 4).


Hình 4: Tâm động đất ghi nhận phần phía bắc toạc Red River,
từ năm 780 đến 1976

Có ít nhất 4 kiểu mẫu thiệt hại gây ra do động đất:

1. Toạc sụp trên mặt đất (Surface rupture): nằm ngay trên hệ thống toạc, khi động đất xảy ra, các đường nứt sẽ tách ra hoặc di chuyển dọc bên nhau, chỉ cần một di chuyển chừng 10cm bên dưới một cao ốc là đã biết bao nhiêu thiệt hại. Động đất Loma Prieta, Calif., cấp 7,1 năm 1989 đã có những nơi độ dịch chuyển đo được đến 2, 3 mét. Tại California, Đạo luật Alquist-Priolo Special Studies Zones, bắt buộc các nhà xây dựng phải tuân thủ không được xây cất trong một hành lang nơi các đứt toạc đi ngang qua và có thể dịch chuyển khi xảy ra khi động đất.

2. Nền đất thoái hóa (Ground failure): đây là những thiệt hại quan trọng trong những vùng có cấu tạo địa chất mới, các vùng đồng bằng tam giác châu vật liệu Đệ Tứ Nguyên Đại (châu thổ sông Hồng, đồng bằng sông Cửu Long). Năng lượng do sóng truyền đi khi xảy ra địa chấn đến vùng trầm tích chưa kết chặt, sẽ cung cấp năng lượng cho các phần tử nước trong nền đất và chúng với năng lượng tăng cao, đẩy các hạt vật liệu trầm tích rắn ra khỏi nhau. Hiện tượng này làm nền đất bị hóa lỏng (Liquedation), nhão đi, nhà cửa, cao ốc, cơ xưởng bên trên vì thế sẽ nghiêng ngã và sụp đổ.

3. Nền đất rung chuyển (Ground shaking): các chấn động do địa chấn lan truyền đến mặt đất và ảnh hưởng trực tiếp các cơ sở vật chất bên trên, lay động và làm sụp đổ chúng. Trong những vùng có cơ nguy bị động đất, các bản đồ phân vùng mức độ về cơ nguy nền đất dao động (ground shaking intensity map) dựa trên những thí nghiệm so sánh các mức độ dao động với các mô hình cao ốc, nhà cửa xây dựng bằng những vật liệu khác nhau, gỗ, tường gạch, xi măng… cần được thành lập và yêu cầu các cơ quan xây dựng tuân thủ. Trong các vùng địa thế đồi núi, đất chùi cũng là hiểm họa gây ra do hiện tượng nền đất rung chuyển.

4. Sóng thần: cũng là hiểm họa gây ra do động đất trong những vùng tiếp giáp với biển như Việt Nam. Hiểm họa sóng thần gây ra do động đất trong vùng chúng ta không đáng kể vì cơ chế động đất của vùng không phải là loại tạo ra sóng thần thực sự nguy hiểm. Động đất vừa xảy ra tại vùng biên giới Lào - Myanmar đã gây những rung động trên các cao ốc tại Hà Nội và làm hoảng loạn cư dân ở đây. Giới chức có thẩm quyền đã trấn an dân chúng rằng ở mức độ này không gây nhiều ảnh hưởng tai hại và đưa đến những sụp đổ và khi xây cất các cao ốc đã được chuẩn bị kháng cự được động đất. Nhưng dư luận cũng có một số tin tức khác thật bi quan cho rằng Hà Nội được phân trong vùng động đất cấp 8; chu kỳ động đất khoảng 1.000 năm; trong thế kỷ 12 một trận động đất cấp 8 đã làm vỡ đôi bia đá chùa Báo Thiên… Các thông tin này có thật quá chủ quan không? Mặc dù địa chấn kế được phát minh từ 1880, (người Trung Quốc đã phát minh các dụng cụ ghi nhận địa chấn từ năm 132), nhưng hệ thống ghi nhận Ritcher scale chỉ được phát minh và áp dụng từ năm 1935. Cường độ địa chấn của những vụ động đất trước thời điểm này, không hề được ghi nhận một cách chính xác mà chỉ được ước tính dựa vào sự tương đồng về mức độ tàn phá ghi nhận trong tài liệu giữa các trận động đất trong quá khứ với dữ kiện mới có được của các trận động đất hiện tại.

Địa chấn tàn phá San Francisco năm 1906, được cho là có cấp độ 8,1 (hình 5), nhưng sau lần động đất Loma Prieta, Calif. , 1989, bằng cách đào các hố rộng ngang qua các đường nứt các nhà cổ địa chấn đã so sánh mức dịch chuyển các địa tầng bên dưới của hai lần động đất này, cùng một số phương cách khảo sát khác họ đã đề nghị động đất San Francisco 1906 có thể chỉ ở mức 7,6 đến 8,0. Hiện nay chưa có các nghiên cứu tương tự đối với động đất xảy ra trên vùng toạc Red River fault lãnh thổ Việt Nam, để đưa đến kết luận đã có động đất cấp 8 xảy ra trong quá khứ được công bố trong nước hoặc các nhà nghiên cứu về địa chấn và cổ địa chất trên thế giới. Nếu có thể nhìn lại hình ảnh tàn phá toàn vùng thành phố San Francisco do động đất năm 1906 (cấp 8,1 hay nhỏ hơn) hay cả hệ thống Cypress Freeway (Oakland) nằm bẹp lên nhau do Loma Peta 1989 (cấp 7,1) (hình 6), ta khó chấp nhận trong thế kỷ 12 có một trận động đất cấp 8,0 đã làm vỡ đôi bia chùa Báo Thiên mà không gây thiệt hại cho chùa cũng như nhà cửa dân cư trong vùng mà không được ghi lại trong sử sách.


Hình 5: Động đất San Francisco 1906, cấp 7,6 - 8,0


Hình 6: Động đất Loma Prieta, 1989, California, cường độ 7,1. Hệ thống đường cao tốc 2 tầng Cypress bị sụp đổ

Việt Nam nằm trong vùng có hiểm họa động đất, các chương trình dự phòng, chuẩn bị khi động đất xảy ra - phương tiện y tế thuốc men, kho dự trữ thực phẩm, phương tiện trú ẩn, hệ thống điện nước, hệ thống phòng cháy chữ cháy... cho một số lượng hàng triệu cư dân trong điều kiện thiên tai xảy ra. Đào tạo chuyên viên hoặc kết hợp hay thuê mướn các cơ quan nhiều kinh nghiệm làm các công tác nghiên cứu Cổ địa chấn (Paleoseismology) để đưa đến kết quả xác suất, thống kê về khả năng xuất hiện cùng cường độ của địa chấn trong vùng Việt Nam, để có được một kết quả thuyết phục và thống nhất. Giáo dục quần chúng hiểu biết về động đất và phản ứng thích hợp khi động đất xảy ra. Đó có lẽ là những vấn đề cần được nhiều quan tâm. Bên cạnh đó một công bố khả năng địa chấn cấp 8 ở Việt Nam đưa đến sự đòi hỏi các công ty xây dựng, đầu tư trong cũng như ngoài nước phải bỏ thêm kinh phí để xây dựng và thiết kế các phương tiện hoặc kỹ thuật phòng chống động đất, điều này chắc hẳn đưa đến nhiều tranh cãi.
14/04/2010 Đăng bởi GA.minhphuong
2 trong số 2
Theo mình biết ở Việt Nam thì vùng Tây Bắc hay xảy ra động đất nhất.
10/06/2011 Đăng bởi ngansonbk.oc
Bạn cũng có thể quan tâm
Việt Nam tham gia giờ trái đất khi nào?
Viet nam tham gia giờ trái đất khi nao ?
trái đất bắt đầu từ Đại Dương rồi mới có các châu lục tai sao con người lại gọi trái đất mà không phải trái nước?:))
Nếu không có loài người thì trái đất sẽ ra sau ????
tại sao lại hình thành trái đất
Đăng nhập
Xem Giải Đáp ở: Di động | Cổ điển
©2014 Google - Chính sách bảo mật - Trợ giúp